nr: 1/2015Maska

Recenzje

Postmodernistyczny tryptyk

 

Życie jest bajką Dubravki Ugrešić, to kolejna w bogatym dorobku chorwackiej autorki postmodernistyczna powieść, która, jak przystało na wykładowczynię twórczego pisania, została podana w lekki i przystępny sposób. Stanowiące literacką grę dzieło składa się z trzech z pozoru niezależnych rozdziałów. Pierwsza część tryptyku Idź tam – nie wiem dokąd, przynieś to – nie wiem co to quasi-autobiograficzny utwór, w którym przypominająca autorkę literaturoznawczyni opisuje powolne odchodzenie swojej matki. Dziecinniejąca z dnia na dzień staruszka wpycha swoją córkę w rolę dorosłego opiekuna, zmuszając ją do niechcianej zamiany ról. Z perspektywy bohaterek cichego dramatu, starość to zawężający się do niewielkiego mieszkania w bloku świat, świat pełen wyrzeczeń i ograniczeń, z którego znikają kolejni znajomi, koleżanki i sąsiedzi. To także nieustanna walka ze słabnącym ciałem, ale przede wszystkim zmaganie się z ulotną pamięcią.

 

Pytaj, ale wiedz, że nie każde pytanie prowadzi do dobrego, to najbardziej spełniająca powieściowe rygory historia trzech sympatycznych staruszek Lali, Kukli i Beby, które gnane pragnieniem wyrwania się z przygnębiającej emeryckiej egzystencji postanawiają przeżyć przygodę w czeskim uzdrowisku prowadzonym przez doktora Topolanka. Podróż starszych pań okaże się czasem relaksu, ale również próbą zmierzenia się z przeszłością oraz upływającym czasem. Nietypowe bohaterki odkrywają uroki życia w jego późnej jesieni, a dzięki swej pełnej akceptacji postawie oswajają śmierć, która się do nich nieuchronnie zbliża...

 

Bohaterki Ugrešić, wbrew czytelniczym przyzwyczajeniom, nie są ani idealne, ani przeestetyzowane – ich starość czyni je nawet nieco karykaturalnymi. Same ledwie oswajają się z zachodzącymi w swych ciałach zmianami, a przede wszystkim z tym, że w pewnym wieku kobieta staje się dla innych ludzi niewidzialna i często niegodna filmu czy nawet powieści.

 

Im więcej wiesz, tym szybciej się starzejesz, to z kolei kulturoznawczy esej autorstwa doktor Aby Bagay poświęcony pojawiającemu się we wcześniejszych częściach motywowi Baby Jagi (Aba Bagay, to zresztą anagram Baby Jagi).

 

Ugrešić w swojej najnowszej powieści tradycyjnie porusza wątki feministyczne, ale daje się również ponieść eseistycznym wywodom. Życie jest bajką, to przede wszystkim literacka zabawa wiążąca w ciekawy sposób wątki z kolejnych części. Ugrešić czyta się lekko, to literacka przyjemność niewolna jednak od wielu intelektualnych tropów, a życie, jak to życie, niczym w bajce, okazuje się tu ciągłym poszukiwaniem miłości i szczęścia.

 

Wróć