NUMER: 4 (10) / 2007

Wstęp

Marcin Jaworski, Piotr Śniedziewski
Literatura i historia - podteksty





Tym razem prezentujemy w „Podtekstach” szkice poświęcone związkom literatury i historii. Nikt już chyba nie wierzy w pozytywistyczne złudzenia i obiektywność prac historyków. Ze względów poznawczych równie nieciekawe wydaje się przekonanie, iż teksty literackie nic nie mówią nam o czasie, w którym powstały.
Te problemy i napięcia, dyskutowane również na łamach „Tekstów Drugich” oraz „Pamiętnika Literackiego”, pojawiają się w najnowszych „Podtekstach” w różnych konfiguracjach: od Flauberta po historie alternatywne z prozy fantastycznonaukowej.

 

Szkice, rozprawy, interpretacje

Bartłomiej Krupa
Literatura a historia, czyli czego (i jak) może szukać w literaturze zainteresowany przeszłością



Od dłuższego już czasu zastanawiam się nad możliwymi perspektywami spotkania w jednym tekście literatury i historii.
Widoków wzajemnych zbliżeń widzę wiele, bo też i wiek dwudziesty, a ściślej druga jego połowa, zdawał się takim zbliżeniom szczególnie sprzyjać.

 
Magdalena Przybylska
Literatura, historia i utopia - "Bouvard i Pécuchet" Flauberta




Przypadek sprawił, że Bouvard odziedziczył spory majątek. Kupił wówczas wiejską posiadłość i zamieszkał tam wraz z Pécuchetem. Od tego momentu wszelkie przedsięwzięcia pary przyjaciół będą podporządkowane określonej idei. Ale cóż począć, gdy przypadek burzy porządek, wymyka się ustaleniom, zmienia bieg wydarzeń?

 
Jolanta Bajko
Historia w "Quidamie"


Śmierć Quidama implikuje przerzucenie pomostu nad przepaścią czasową. Przeszłość i przyszłość zasklepiają się w chwili obecnej, która, zastygając, przerywa ciągłość wydarzeń historycznych i staje się kolejnym punktem na rozproszonej mapie postromantycznego świata.

 
Katarzyna Staszak
"Car knutowładny" i "boższyszcze"


Inicjatorką monumentalnego pomnika Piotr Wilekiego była Katarzyna II, zaś jego wykonawcą znany francuski rzeźbiarz Etienne Falkonet polecony carycy przez Diderota i Woltera. To arcydzieło zainspirowało Mickiewicza i Puszkina.

 
Anita Jarzyna
A milczenie nie jest milczeniem [1]. Pisarstwo Emmanuela Lévinasa wobec Zagłady - rozpoznania


Od prób przekroczenia historii zaczęło się dojrzałe pisarstwo Emmanuela Lévinasa. Gdy filozof powiada, że język relacji z Innym zmierza ku „historii, której [on] nie jest w stanie przewidzieć”, staje się – jak chcę o nim myśleć w tym szkicu – tłumaczem obcości napotkanej w drugim człowieku.

 
Marcin M. Bogusławski
Widma Ernsta Jüngera. Trzy lektury krytyczne




Czym zatem jest konserwatyzm i rewolucja konserwatywna? I kim był Ernst Jünger
: protonazistą? Nacjonalistą? Konserwatystą? Niezależnym artystą? Politycznym agitatorem? Diagnostą nowoczesności?

 
Anna Piwowar
Opowiedzieć Historię




Narracja w
Srebrnych orłach Teodora Parnickiego prowadzona jest z perspektywy dwóch różnych instancji: bohatera powieści – mnicha Arona, żyjącego na przełomie X i XI wieku, oraz narratora trzecioosobowego, obdarzonego świadomością współczesnego człowieka.

 
Tomasz Węcławiak
Historia historii nierówna - kilka uwag o definicji historii alternatywnej


Proponuję definicję historii alternatywnych (opartą na starej definicji z Leksykonu
polskiej literatury fantastycznonaukowej Andrzeja Niewiadowskiego i Antoniego Smuszkiewicza) z uwzględnieniem tych cech nurtu, które wykrystalizowały się przez ostatnich dziesięć lat w polskich opowiadaniach i powieściach.

 

Eseje

Katarzyna Gmerek
Bretania i Polska - powinowactwa romantyczne




Istniała w XIX wieku teoria, że Polacy są potomkami mieszkańców starożytnej Armoryki, którzy przybyli tam przed przybyciem do Galii dzisiejszych Bretończyków i Normanów. Skąd brały się podobne pomysły?

 

Recenzje

Joanna Klausa-Wartacz
O upadku niepodległości i romantycznych zwiastunach




Piotr Żbikowski, W pierwszych latach narodowej niewoli. Schyłek polskiego oświecenia i zwiastuny romantyzmu, Monografie Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, Wrocław 2007.

 
Kornelia Kończal
Wielokulturowość w czasie (za?)przeszłym




Martin Pollack
Po Galicji. O chasydach, Hucułach, Polakach i Rusinach. Imaginacyjna podróż po Galicji Wschodniej i Bukowinie, czyli wyprawa w świat, którego nie ma, przeł. Andrzej Kopacki, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2007.

 
Dariusz Szczukowski
Sacrum Różewicza




Wojciech Kruszewski, Deus desideratus. Sacrum w poetyckim dziele Tadeusza Różewicza, Wydawnictwo KUL, Lublin 2005.

 
Paweł Stachura
Adaptacja nieistniejącego filmu




C.S. Harris Czego boją się anioły?, przeł. Anna Czarnecka, Red Horse, Lublin 2007.

 
Radosław Staniszczak
Szkoda, że nie ma Ambroziaka...




Zdzisław Ambroziak, Swoje wiem i piszę,
EFOR Ewa Ambroziak, Warszawa 2005.

 

Felieton

Robert Panowicz
Diamenty są wieczne




W poszukiwaniu horyzontów wyobraźni i na tropach własnego sumienia, czyli uduchowiony świat dźwięków Marka Hollisa i Talk Talk zaprezentowany na płycie Laughing Stock.

 
Oswald Beaujean
Arystokrata w życiu, duchem Sycylijczyk




Karol Szymanowski był uduchowionym
artystą i odludkiem, „wrażliwą, delikatną naturą pełną kompleksów”, jak pisze Rubinstein w swoich pamiętnikach. Naturą, która stroniła od ludzi i „bała się siedzieć w sali koncertowej bez towarzystwa”.

 

Polemiki