NUMER: 1 (11) / 2008

Wstęp

Marcin Jaworski, Piotr Śniedziewski
Śladami tradycji judaistycznej



Prezentujemy szkice poświęcone tradycji żydowskiej, jej obecności w filozofii (Gershom Scholem, Walter Benjamin), literaturze (Franz Kafka, Bruno Schulz i inni) oraz historii Europy (na przykład dzieje Żydów w Birobidżanie). Większość publikowanych tekstów wygłoszono podczas seminarium judaistycznego „W poszukiwaniu duchowej tożsamości. Śladami Benjamina, Freuda, Kafki, Scholema, Schulza...”. Zostało ono zorganizowane przez Koło Romantyków (sekcja Koła Naukowego Polonistów) i odbyło się w Instytucie Filologii Polskiej UAM 6 i 7 grudnia 2007 roku. Za zebranie tekstów i przygotowanie ich do druku dziękujemy: Jerzemu Borowczykowi, Magdalenie Przybylskiej, Marcie Suchańskiej oraz Joannie Armatowskiej.

 

Szkice, rozprawy, interpretacje

Adam Lipszyc
Skarga referencji, referencja skargi. Gershoma Scholema teologia lamentacji


Praca Greshoma Scholema Über Klage und Klagelied prowokuje zestawienie z psychoanalitycznym pojęciem żałoby. To może zaprowadzić do nieco ogólniejszego ujęcia, dzięki któremu niektóre kategorie teologii żydowskiej i pewne kategorie psychoanalityczne rzucałyby na siebie nawzajem światło.

 
Hanna Marciniak
„Przywrócić czysty język”. Wokół lingwistycznej koncepcji Waltera Benjamina


Czy język nowoczesnej poezji, wraz z towarzyszącym mu przeświadczeniem o nieodwracalnej utracie porządku bezpośredniości oraz efemerycznymi utopiami pozakodowej komunikacji, może być uznany za cząstkowy i wewnętrznie sprzeczny, ale jedyny możliwy projekt restytucji utraconego czystego języka?

 
Ireneusz Piekarski
„Znaleźć swoją formułę wierności...”. Juliana Stryjkowskiego zmagania z tożsamością


Wrodzony
sceptycyzm szybko wyrzucił przyszłego pisarza poza opłotki judaizmu. Poszukiwania własnej drogi wiodły Juliana Stryjkowskiego przez – dziecięcą jeszcze – fascynację kulturą polską, nastoletni syjonizm, młodzieńczy i męski komunizm, laicki humanizm ku własnej formule wierności.

 
Sławomir Jacek Żurek
Podwójny Mesjasz. O możliwościach interpretacyjnych „Piotrusia” Leo Lipskiego w kontekście tradycji i teologii żydowskiej


Piotruś Leo Lipskiego to opowieść jednocześnie o Mesjaszach: żydowskim i chrześcijańskim (uosabianych przez Piotrusia), Mesjaszu-kobiecie (Batii) i Mesjaszu-mężczyźnie (Piotrusiu), a zarazem opowieść o człowieku i Bogu, o procesie odkupienia.

 
Magdalena Przybylska
O trzech miniaturach Franza Kafki (z uwzględnieniem żydowskiego tła jego twórczości)



Pisanie okazuje się atakiem na samego siebie
. Przeszkodą, którą Kafka odnajduje, szukając odpowiedzi na pytanie o własną duchową tożsamość. Dlatego to właśnie on mógł napisać o sobie, że jest tylko literaturą.

 
Marta Suchańska
Język z głębin prabytu - Bruno Schulz i psychoanaliza




Chciałabym pokusić się o spojrzenie na psychoanalizę Freudowską i prozę Brunona Schulza przez pryzmat niektórych wątków tradycji żydowskiej.

 
Joanna Armatowska
Mistyczny pejzaż miasta. O prozie Debory Vogel



Wyłaniająca się z prozy Debory Vogel geometryczna procesualność stawania się życia wychodząca od swoiście rozumianej materii to projekt wizjonerski.

 
Magdalena Stańczuk
Władysław Szlengel jako poetycki kronikarz warszawskiego getta




Chciałabym spojrzeć na wojenną twórczość Władysława Szlengla jak na swego rodzaju kronikę getta warszawskiego
, potraktować jego wiersze jako poetyckie świadectwo tragicznego losu warszawskich Żydów.

 
Joanna Maria Krajewska
Pamięć Zagłady. Projekt człowieczeństwa (eksperyment) [1]

Omówię dwa teksty Ágnes Heller. Są one kluczowe dla rozważań zamieszczonych w moim eksperymencie.

 
Aleksandra Zywert
Birobidżańska utopia



W Związku Radzieckim Żydowski Okręg Autonomiczny ze stolicą w Birobidżanie
(Daleki Wschód, przy granicy z Chinami) miał być odpowiedzią na amerykański syjonizm i ukoronowaniem rozpoczętej w grudniu 1927 roku szeroko zakrojonej kampanii przeciwko antysemityzmowi

 

Eseje

Joanna Roszak
PS Brunona Schulza



Bruno Schulz opisuje światy i dzieła imitowane, protetyczne, które albo zapowiadają rozpad, albo są efektem rozpadu. Oryginały nie istnieją i nie istniały, a nic z tego, co czytaliśmy, nie zostało napisane.

 
Anna Jarmuszkiewicz
Obraz utkany z odblasków*. Marcela Prousta fotograficzne percypowanie rzeczywistości



Tradycja fotograficznej realizacji świata w powieści
, zapoczątkowana przez Balzaka, a zdecydowanie utrwalona przez Zolę, stała się na długo ważnym elementem konstrukcyjnym tego gatunku. Kontynuatorem i „reformatorem” wspomnianej metody był Marcel Proust
.

 

Recenzje

Dariusz Szczukowski
Świadectwo niemożliwe




Primo Levi, Pogrążeni i ocaleni, przeł. Stanisław Kasprzysiak, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2007.

 
Hanna Marciniak
Pociemniałe lustro tradycji. O „Żydach i Niemcach” Gershoma Scholema


Gershom Scholem, Żydzi i Niemcy. Eseje, listy, rozmowa, przeł. M. Zawanowska i A. Lipszyc, wybrał, opracował i przedmową opatrzył A. Lipszyc, Pogranicze, Sejny 2006.

 
Bartłomiej Krupa
"Powieści kryminalne potrafią być pouczające". Komisarz Maciejewski Marcina Wrońskiego



Marcin Wroński, Komisarz Maciejewski. Morderstwo pod cenzurą, Red Horse, Lublin 2007.

 
Anna Piwowar
Feministyczny traktat o dobrej robocie




Stella Rimington,
Ryzyko zawodowe, przeł. Mateusz Kurmanow, Red Horse, Lublin 2007.

 
Renata Pawliszko
Śledztwo prowadzi Doktor Kości




Kathy Reichs,
Déjà Dead, przeł. Marcin Roszkowski, Red Horse, Lublin 2007.

 

Felieton

Robert Panowicz
Diamenty są wieczne



Białe jest białe, a czarne jest czarne – ogłasza Robert Panowicz po wysłuchaniu Yaba Funk Roots Captaina Yaby (nie potwierdzając jednocześnie racji pewnego polityka, który nie chciał się do tej sentencji przekonać)

 

Polemiki