NUMER: 2 / 2005

Wstęp

Marcin Jaworski, Piotr Śniedziewski
Poezja nowoczesna?




Proponowane przez nas wybiórcze spojrzenie na poezję ostatnich stu piećdziesięciu lat nie jest szukaniem kolejnego potwierdzenia tezy o istnieniu polskiej nowoczesności - jest próbą sprawdzenia tej tezy.
Nie szukaliśmy zatem wspólnego klucza interpretacyjnego, jednej metodologii czy tego samego tematu. Chcieliśmy sprawdzić odmienne perspektywy badawcze w odniesieniu do twórczości różnych poetów, jacy mogliby się znaleźć w podręczniku do polskiej literatury nowoczesnej.

 

Szkice, rozprawy, interpretacje

Piotr Śniedziewski
Mallarmégo poezja bez podmiotu



Jednym z kluczowych elementów refleksji Stéphane’a Mallarmégo nad nowym językiem poezji było przekonanie, iż wiersz lub jakikolwiek tekst literacki może uwolnić się od swego twórcy i istnieć bez żadnego związku z jego życiem czy nawet koncepcją sztuki.

 
Magdalena Przybylska
Ironiczna lektura "Vade-mecum" Cypriana Norwida



Norwidowska ironia jest mechanizmem obronnym, który na powrót łączy pojedyncze Ja z rzeczywistością, a przy tym chroni jednostkę przed groźbą reifikacji. Ale ironia (także ta Norwida), by mogła służyć jednostce, musi zostać ograniczona, opanowana, ponieważ podporządkowana jest procesowi obronnemu, czyli podlega  pewnej całości. Jest więc tylko etapem na drodze zmierzającej do celu.

 
Katarzyna Szewczyk
"Rozpierzchnięte partyzantki duchowe". O mitach ekspresjonistycznych


Mitologia nowoczesna korzysta często z gotowych, przednowoczesnych języków, które nadają się do komunikowania już nie prawd wiary, ale do opisu uniwersalnej sytuacji duchowej człowieka, wygnańca z krainy pewności, który nie poszukuje drogi powrotnej, lecz sposobów na zbudowanie pewności w sobie i w relacji ze światem.
Taki sposób pojmowania istoty religii bliski jest myśleniu ekspresjonistów.

 
Marcin Jaworski
Poezja Jarosława Marka Rymkiewicza – klasycyzm i nowoczesność


Warto zastanowić się co oznacza klasycyzm Rymkiewiczowski. Wydaje się, że istotne jest nie tyle sprawdzenie zgodności tej propozycji z innymi modelami klasycyzmu, co z reguły czynią badacze, ile przyjrzenie się jego programowi w szerszym kontekście. Radykalna pod wieloma względami diagnoza kultury zawarta w tej poezji współgra z najważniejszymi nurtami europejskiej poezji nowoczesnej.

 
Joanna Roszak
Interpretacja interpretacji. Konieczność poezji niemożliwej


O interpretację Leśmiana tu idzie. O spojrzenie na poezję Karpowicza i jego spojrzenie na twórczość Leśmiana (o tę interpretację interpretacji), wreszcie: o spojrzenia na Karpowiczowskie widzenie twórczości autora Dziejby leśnej. O jego (ich) poezję niemożliwą.

 
Ewa Rajewska
Co widać przez "Okno" Barańczaka i "Wysokie okna" Larkina



Bohaterem tego szkicu jest twórca "Larkinlandu", poetyckiego świata przedstawionego, będącego interpretacją Anglii drugiej połowy XX w. - Philip Larkin, autor Wysokich okien, wobec których chciałabym czytać intrygujące mnie Okno autorstwa Stanisława Barańczaka.

 

Eseje

Joanna Szwechłowicz
Miasto, które wyszło z formy. O Paryżu Balzaka


W świecie Balzaka
prawie wszyscy przegrywają. Ci przystosowani, jak i ci, którzy przystosować się nie potrafili. Bogaci prowadzą jałowe życie, a biedni ze wszystkich sił starają się na to życie zarobić. Pewna swego trwania jest tylko stolica, wciąż poszukująca formy, zwyciężająca wszystkie rewolucje i wszystkie złudzenia swoich mieszkańców.

 
Piotr Śniedziewski
Impresjonista w szesnastej dzielnicy


Jeśli choć raz zakosztujemy wspaniałości Musée d’Orsay, trudno nam będzie uwierzyć, iż inne muzeum może dostarczyć co najmniej równych wzruszeń związanych z impresjonizmem. A jendnak. Gdzieś w głębi dzielnicy szesnastej, za wyniosłymi kamienicami z XIX wieku i wśród nowoczesnych bloków, pod adresem 2, rue Louis-Boilly, kryje się śliczna rezydencja, w której mieści się Musée Marmottan Monet.

 

Recenzje

Marcin Telicki
Przełom(y) samoświadomości



Do dyskusji o rozumieniu procesów przemian literatury włącza się Joanna Orska rozprawą Przełom awangardowy w dwudziestowiecznym modernizmie w Polsce (Universitas, Kraków 2004). Podstawę jej rozważań stanowi zakreślenie projektu modernizmu w perspektywie pojęć awangardowych przełomów oraz autonomii sztuki poetyckiej.

 
Łukasz Jeżyk
"bruLion" wczesnych wnuków



Marcin Wieczorek w bruLionie. Instrukcji obsługi (korporacja ha!art, Kraków 2005) z monograficzną dbałością prezentuje zarys historii, zawartość pisma oraz spory narosłe wokół niego do 1995 roku. kiedy zmieniło dotychczasowy profil. Można zaryzykować twierdzenie, że "bruLion" doczekał się wreszcie monografii sensu stricto, w której autor zainteresowany jest samym pismem oraz jego funkcjonowaniem w kulturze, a nie skupia się na syntetyzujących dyskusjach nad kondycją pokolenia urodzonych w latach 60.

 
Kornelia Kończal
Porządek rzeczy



Nad recepcją Słów i rzeczy. Archeologii nauk humanistycznych (przeł. T. Komendant, słowo / obraz terytoria, Gdańsk 2005) Michela Foucaulta zaciążyły dwie formuły, które, niczym slogany reklamowe, z jednej strony przysporzyły książce i jej autorowi popularności, z drugiej prowadziły do niebezpiecznych uproszczeń
. Mowa o: la mort de l’homme (śmierć człowieka) i le marxisme est dans la pensée du XIXe siècle comme poisson dans l’eau (marksizm czuje się w myśli XIX-wiecznej jak ryba w wodzie).

 
Bartłomiej Krupa
Zerwać okowy języka



Poglądy Franka Ankersmita zawarte w książce Narracja, reprezentacja, doświadczenie. Studia z teorii historiografii (pod red. i ze wstępem E. Domańskiej, Universitas, Kraków 2004) wzbudzaja we mnie fundamentalny sprzeciw.

 
Eliza Szybowicz
Sprawa Goldhagena



Fotografia przedstawia niemieckiego żołnierza z rezerwowego batalionu policji mierzącego z karabinu do stojącej o kilka metrów od niego żydowskiej kobiety. Ofiara nie próbuje uciekać, odwróciła się tylko plecami, chcąc zasłonić sobą dziecko, które kurczowo przyciska do piersi. Ta scena z wypisanymi na odwrocie pozdrowieniami została przez sfotografowanego wysłana do rodziny jako chełpliwa pocztówka z frontu. Reprodukcja strasznej karty pocztowej widnieje na jednej ze stron książki Daniela J. Goldhagena Gorliwi kaci Hitlera. Zwyczajni Niemcy i Holocaust (przeł. W. Horabik, Prószyński i S-ka, Warszawa 1999, wyd. oryginalne 1996).

 
Marta Czajka
"Gadatliwe niemowy"



Proza Wszystkich języków świata (Znak, Kraków 2005) Zbigniewa Mentzla przypomina główkę róży. Jej płatki, owinięte jedne drugimi (i kolejnymi), jednocześnie przeplatają się między sobą — tak samo poszczególne warstwy powieści to rywalizują między sobą o przykucie uwagi odbiorcy, to znów dopełniają się nawzajem.

 

Felieton

Robert Panowicz
"Diamenty są wieczne"



Co wydarzyło się kilka chwil wcześniej w tej sypialni? I co stanie się potem? Właśnie o tym jest płyta Gentlemen zespołu Afghan Whigs.

 
Anna Roter-Bourkane
Krewni i znajomi


Muzzy i spółka

"Dzień dobry" – zabrzmiało nade mną tubalnie i nim lekko zmieszana zdążyłam odpowiedzieć, czerń odsunęła się nieco, bym mogła przejść. Tak oto wyglądało moje pierwsze spotkanie z naszym potężnym sąsiadem, który ze względu na swą posturę, ton głosu, a i osobliwie zamiłowanie do czarnego koloru strojów uzyskał od nas pseudonim Muzzy.

 

Polemiki