NUMER: 1 (3) / 2006

Wstęp

Marcin Jaworski, Piotr Śniedziewski
Trzeci numer i co dalej...?



Szkice w trzecim numerze poświęcone są prozie współczesnej.
Autorzy piszą o technikach narracyjnych (od Flauberta, przez konstrukcję przestrzeni w opowiadaniach Lema, po hipertekst) oraz o różnych tematach (Holocaust, Kabała, kobieta jako lalka); zastanawiają się nad zagadnieniem autoprezentacji pisarza (kamp). Bardzo istotne okazują się także tropy językoznawcze (analiza powieści Brandstaettera).

 

Szkice, rozprawy, interpretacje

Kunihisa Ohara
Przedmioty w twórczości Flauberta. Granice interpretacji "realistycznej"


Znaczenie przedmiotu nie przestaje oscylować między dwoma biegunami – znaczącego oraz nieznaczącego. Ta złożoność fikcyjnego przedmiotu zapewnia mu w oczach czytelnika głębię i rzeczywisty niemal charakter. Brak znaczenia przedmiotów w twórczości Flauberta jest w niektórych przypadkach tylko złudzeniem, które wywołać ma „efekt rzeczywistości” (sformułowanie, które pożyczam od Rolanda Barthesa, nadaję mu jednak odmienną definicję).

 
Marcin Jauksz
Dotykać falsyfikatu



W utworach Karola Irzykowskiego i Georgesa Pereca literatura opowiada samą siebie. Pytaniem jednak zasadniczym jest to, czy Gabinet kolekcjonera może zawierać w sobie również brakujące strony (i zakończenie) tajemniczego falsyfikatu kuszącego Marię Dunin. Innymi słowy: czy może być tak, że refleksja o falsyfikacyjnej poetyce rozpisanej na dzieła twórców odrębnych czasów i miejsc poprowadzi czytelnika tychże opowieści bliżej istoty modernistycznego wyzwania Księgi?

 
Wojciech Hamerski
Duch w maszynie, czyli demony superracjonalizmu *



Czy w dojrzałej literaturze fantastycznonaukowej bardziej waży scjentyzm początkowych założeń, czy jednak, paradoksalnie, romantyczny wydźwięk wyciąganych wniosków? Wnioski te dotyczą zazwyczaj istnienia poznawczych ograniczeń, przestrzeni trudnej do wyodrębnienia i skategoryzowania, a więc groźnej. Nawet jeśli tę sferę wytyczają niepojęte działania automatu, to pozostaje ona w zażyłym związku z główną ideą romantycznego gotycyzmu
.

 
Karolina Ruta
Roman Brandstaetter – pisarz z pogranicza dwóch kultur



Analiza warstwy językowej Jezusa z Nazarethu Romana Brandstaettera pozwala stwierdzić, iż autor jest doskonałym znawcą Biblii, zakorzenionym w tradycji judaistycznej i chrześcijańskiej zarazem. Pisarz wykazał się znakomitą znajomością kultury semickiej – obyczajów, stosunków politycznych i społecznych. Był twórcą, który wiedział, jak operować semityzmami, by wytworzyć klimat czasu historycznego, jak posłużyć się metaforą czy neologizmem, by uświadomić prawdę teologiczną.

 
Bartłomiej Krupa
Wyławiając sensy. O "Umschlagplatzu" J.M. Rymkiewicza


Bez względu na to, jak go potraktujemy, Umschlagplatz Jarosława Marka Rymkiewicza mówi o ludziach i ich powinnościach wobec przeszłości, miejscach Zagłady i związanych z nimi rzeczach, wreszcie o problemach ogólnych, które czekały i czekają nas przy próbach oddania Holocaustu.

 
Patrycja Mencfel
Trzy kroki kabały. Kabalistyczne tropy w polskiej prozie najnowszej


Można zaryzykować tezę, że właśnie w latach 90. nastąpił niespotykany do tej pory renesans ezoteryki, w ramy którego wpisać należy także wzrost zainteresowań mistyką żydowską. Powieści Olgi Tokarczuk, Manueli Gretkowskiej oraz debiutancka książka Zyty Rudzkiej to literackie świadectwa fascynacji polskiej prozy najnowszej kabałą.

 
Jeannette Słaby
W świecie lalek. O tożsamości kobiety w literaturze po 1989 roku



Kwestia tożsamości kobiet jest jednym z ważnych tematów w literaturze polskiej po 1989 roku. Wyrażeniu tego tematu służy figura lalki będąca symptomem ukonstytuowanego  kryzysu Ja. Lalka wydaje się idealną strukturą uświadamiającą istniejący podział na sztuczne i naturalne, martwe i żywe, fałszywe i prawdziwe.

 
Anna Mizerka
O publicznym wizerunku Manueli Gretkowskiej i estetyce kampu



O znaczeniu Manueli Gretkowskiej decyduje podejmowana przez nią obrona podmiotowej nietożsamości. Najistotniejsze wydają się mi się trzy zmitologizowane kreacje, charakteryzujące twórczość autorki: kobieta, matka, Polka. Chciałabym zapytać o skuteczność podejmowanej przez pisarkę tożsamościowej dywersji, która w ostatnich jej książkach zdaje się być nieprzekonująca.

 
Łukasz Jeżyk
Widmo hipertekstu. Skarga nawigującego


Z całą ostrożnością za protohiperteksty warto uznać te utwory drukowane, których autorzy zmagali się problemem ograniczenia formalnego, a złożona im hipotetycznie propozycja multimedializacji – jak można przypuszczać – spotkałaby się z aprobatą.

 

Eseje

Katarzyna Kuczyńska-Koschany
Brodski: rejestry, detale



Josif Brodski
zmarł 28 stycznia 1996 roku podczas długiej zimowej nocy, kiedy nietrudno mocny sen pomylić ze śmiercią.

 
Joanna Armatowska
Człowiek w labiryntach miasta i własnej duszy. O "Quidamie" Norwida


O Quidamie Cypriana Norwida piszę dwutorowo: pokazuję romantyczne oddźwięki w kondycji współczesnego człowieka, skupiając się zwłaszcza na obecnych w poemacie modernistycznych symptomach utraty tożsamości, z drugiej zaś strony – staram się unaocznić próby odnalezienia w labiryntowości miejskiego żywota takiego elementu, który na nowo zespoliłby utraconą tożsamość.

 

Recenzje

Paulina Czwordon
"Jego/językowe alter ego"




Zetknięcie z książką Piotra Sommera Po stykach (słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2005) skutkuje przylgnięciem. Z lektury zostaje wiedza o tym, czego doświadczał Sommer-czytelnik i Sommer-tłumacz po niektórych nieoczywistych stykach poezji, przeważnie anglosaskiej, z językiem i poezją polską oraz po stykach mowy i myślenia o świecie u poetów rozlicznych.

 
Iwona Grodź
Historia kina polskiego w kilku odsłonach




Łukasz Figielski
, Bartosz Michalak w
Prywatnej historii kina polskiego (słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2005) spisali wypowiedzi twórców najbardziej znanych polskich filmów fabularnych powstałych w latach 1947-1963 „bez żadnej ingerencji, komentarzy czy interpretacji”.

 
Katarzyna Mąka-Malatyńska
Od odrzucenia po ograniczoną akceptację – katolicyzm w kinie PRL-u


Krzysztof Kornacki w książce Kino polskie wobec katolicyzmu (1945-1970) (słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2004) 
dokonuje rzetelnej analizy relacji katolicyzm – kultura w latach PRL, obalając jednocześnie kilka mitów dotyczących roli Kościoła i znaczenia kina w czasach totalitarnego zniewolenia.

 
Agnieszka Palicka
Bezgraniczność postaci – bezgraniczność interpretacji?



Książka Anny Mai Misiak Judyta – postać bez granic (słowo/obraz  terytoria, Gdańsk  2004) jest zbiorem opisów dzieł sztuki, niejako oddanym w słowach albumem wszystkich obrazów o Judycie i nie-Judycie. Każde kolejne dzieło literackie, malarskie, rzeźbiarskie czy muzyczne „ubiera” ją w nowe sensy, nadaje nowe znaczenia.

 
Piotr Śniedziewski
Wiersze pełne morza



Pod koniec ubiegłego roku ukazała się bardzo starannie wydana książka Józefa Bachórza – „Złączyć się z burzą...”. Tuzin studiów i szkiców o romantycznych wyobrażeniach morza i egzotyki (słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2005, seria: Studia literackie i artystyczne). Niemal wszystkie teksty składające się na tom, mimo iż ukazywały się na przestrzeni prawie dwudziestu lat, układają się w całość koherentną, z wyraźnie postawionymi tezami.

 
Ilona Mazurkiewicz-Krause
Sposoby bycia sobą



W 2004 roku ukazał się wybór wierszy Adriany Szymańskiej Być. 123 wiersze dawne i nowe (Nowy Świat, Warszawa 2004). Czasownik „być” w bezokoliczniku obejmuje wszystkie potencjalne formy istnienia, sugeruje, iż centrum uwagi stanie się bogactwo egzystencji.

 
Adam Kazanecki
Poezja, polityka, rynek



W zeszłym roku pojawił się tomik wierszy pod tytułem Flaki z Nietoperza. Manifest poetycki Akcji Alternatywnej Naszość (Zysk i S-ka, Poznań 2005). Grupa ta dotąd nie publikowała, za to dała się poznać z ekstrawaganckich i kontrowersyjnych protestów politycznych.

 
Marta Petryk
"Iselin i wilkołak" - norweskie refleksje na temat dobra i zła


Torill Thorstad Hauger
w Polsce znana jest dzięki powieściom, których akcja toczy się w epoce wikingów. Ukazują one dzieje wypraw tych wojowników z punktu widzenia ich ofiar, a ponadto poruszają w formie przystępnej dla młodego czytelnika problematykę dobra i zła zarówno w świecie zewnętrznym, jak i w duszy człowieka. Ta sam tematyka obecna jest również w książce Iselin i wilkołak (przeł. Anna Marciniakówna, Novus Orbis, Gdańsk 1995), której akcja toczy się w świecie współczesnym.

 
Daniel Edward Groszewski
Człowiek z kabaretu



W książce Andrzeja Niziołka Jan Pietrzak. Człowiek z kabaretu (Zysk i S-ka, Poznań 2005) możemy prześledzić nie tylko losy Pietrzaka, ale i dzieje polskiego kabaretu.

 

Felieton

Robert Panowicz
"Diamenty są wieczne"



Wielką tajemnicą On The Beach (1974) Neila Younga jest fakt, że aż do 2003 roku płyta nie została wydana na nośniku CD. Decyzję, by nie wznawiać albumu, podjął swego czasu podobno sam artysta. Trudno osądzać, dlaczego nie chciał, by publiczność poznała tę fascynującą muzycznie i tekstowo płytę. Czyżby przeżycia, które stały się treścią albumu, ciągle były żywe?

 
Anna Roter-Bourkane
Krewni i znajomi


„Dziewczyny!!! Purchawa przyjechała!”

Proszę wyobrazić sobie jednorodzinny, piętrowy, „półbliźniaczy” dom, który tym różni się od budynku w stanie surowym, że ma wstawione okna. Jakże silne było genius loci, jak mocno działał na mnie od początku duch tego domu, skoro postanowiłam zaufać intuicji i nie szukać dalej.

 
Katarzyna Szewczyk
Votum separatum



Ogarnia mnie obawa, że przeprowadzony we „Frondzie” (2005, nr 37) z dużą sprawnością retoryczną i w białych rękawiczkach nalot dywanowy na szwedzkie społeczeństwo jest symptomem czegoś niedobrego – w polskim myśleniu o innych krajach, w polskim dziennikarstwie, które takie myślenie podsyca.

 

Polemiki