NUMER: 2 (4) / 2006

Wstęp

Joanna Przygocka i Anna Skowron
Slawistyczne "Podteksty"




Podobno biblijny raj stworzony przez Boga znajdował się pierwotnie w miejscu, gdzie przepływa Tygrys i Eufrat. Być może. Jednak każdy, kto był na Bałkanach, wie, że Eden mógł znajdować się także na obszarze Bałkanów.

 

Szkice, rozprawy, interpretacje

Dorota Johaniuk
Literackie oblicza kobiecej wrażliwości



W latach 80. powstają silne ośrodki feministyczne zarówno w Zagrzebiu, jak i Belgradzie,  gdzie rozkwita pisarstwo kobiece, które cechuje eksperyment, odwaga i szeroki międzynarodowy zasięg. Jest to okres, w którym na jugosłowiańską arenę literacką wkraczają trzy najbardziej znane pisarki: Dubravka Ugrešić, Irena Vrkljan oraz Slavenka Drakulić, zaliczane do awangardy europejskiej prozy.

 
Anna Skowron
O życiu i twórczości Ljiljany Habjanović-Djurović słów kilka



Ljiljana Habjanović-Djurović należy obecnie do grona najbardziej popularnych serbskich pisarek. Jest autorką ośmiu powieści, których głównymi bohaterkami są kobiety wywodzące się z różnych środowisk, żyjące w różnych czasach i zmagające się ze sprzecznymi emocjami, cierpieniem i losem. Krytyka przedstawia Habjanović jako fenomen serbskiej kobiecej prozy, choć zarzuca jej także kiczowatość, banalność i egzaltację. Dotychczas żadna z jej powieści nie została przetłumaczona na język polski.

 
Ewa Szperlik
Antypody socrealizmu. Z problemów powojennej literatury łużyckiej i chorwackiej


Istotną rolę w kształtowaniu poetyki socrealizmu w Jugosławii i na terenie Łużyc (NRD), odegrała sytuacja polityczno-społeczna. Łużyce znajdowały się pod wpływem reżimu stalinowskiego i literatury radzieckiej. Chorwacja natomiast stanowiła część SFRJ na czele z Tito i jego wizją socjalizmu niezależnego od ZSRR, szczególnie po roku 1948.

 
Joanna Roszak
Nigdzie wszędzie poezji (wszędzie Celan)




Celan w polskiej i serbskiej poezji. Celan to tu, to tam.

 
Joanna Przygocka
Osobowe nazwy nosicieli cech nacechowane ekspresywnie w języku polskim i bułgarskim


Obiektem analizy w niniejszym artykule jest nacechowanie ekspresywne derywatów określających osobowe nazwy nosicieli cech, utworzone za pomocą formantów sufiksalnych w języku polskim i bułgarskim.

 
Joanna Dobosiewicz
Psychologiczne aspekty języka reklamy internetowej (kilka wskazówek dla konsumenta)


Odbiorcy reklam nie analizują na co dzień haseł reklamowych z punktu widzenia psychologii. Większość z nich zdaje sobie sprawę, że reklama to komunikat przygotowany pieczołowicie przez sztab ludzi, zespół środków stosowanych w celu zachęcenia do zakupu towarów lub usług, nie poddają oni jednak głębszej refleksji tego, czy ów komunikat miał wpływ na zawartość ich koszyka z zakupami.

 

Eseje

Dimitar Samardziev
Śmierć, swoboda lub wyzute sumienie?


O siódmej miał się stawić przed komisją wojskową. Była siódma dziesięć i po raz trzeci dzwonił do mamy do pracy, by ją zapytać, gdzie jest jego książeczka zdrowia. Nie wiedziała. Pojechał bez książeczki, w taksówce dostał mocnego anarchistycznego ataku, przeklinał wszystkie książeczki – dzienniczki szkolne, książeczkę wojskową, partyjną...

 
Dejan Enev
Nazywam się Angeł, ojcze



Siedzimy z ojcem Iliją przy stole na zewnątrz kawiarni przy targowisku w naszej dzielnicy. Jest niedzielne popołudnie. Ojciec Ilija ma na sobie habit, a na piersi duży srebrny krzyż. Obok nas przechodzi chwiejnym krokiem niski, gruby chłopak. Zatrzymuje się zawstydzony przy naszym stole, zaczyna kopać w krawężnik i wymachiwać rękoma.

 
Ljiljana Habjanović-Djurović
Igra Andjela



Była wiosna. Wczesny ranek. Milica lekkim krokiem przemierzała puste miasto. Oddychała głęboko, zachłannie wciągając powietrze do płuc. Nocna ulewa oczyściła z kurzu dachy, ulice i powietrze, którego ostry i świeży zapach utrzymywał się jeszcze na początku dopiero co budzącego się dnia.

 
Ante Tomić
Życie ma sens



Toni Makaroni sprzedaje szczotki do włosów, budziki, ręczne odkurzacze, komplety noży, kosmetyki, aparaty do masażu, magnetyczne bransoletki, herbatki na odchudzanie i okulary słoneczne, skórzane rękawiczki, pióra, odświeżacze do mieszkań i samochodów, anatomiczne poduszki i elektroniczne notatniki. Makaroni to oczywiście przezwisko, jeszcze z czasów dzieciństwa, bez szczególnego znaczenia. Później nazywaliśmy go też Toni Pyton, ale to już celowo. Po prostu maniak jest upierdliwy jak biegunka: jak cię złapie za rękę, to nie puszcza godzinami, w końcu palce ci drętwieją i sinieją od jego uścisku.

 
Goran Tanacković Faletar
Stonsi w mojej wsi


No dobra, chłopcy, czy wy jesteście normalni? Co to jest, do chuja? Cały dzień nawijacie ten Bridges to Babylon i chyba nie myślicie, że świat się na was kończy! A naprawdę chuj wiecie! Co jest?! Chcecie, żeby wam wujcio Rudi opowiedział coś takiego, że wam szczęki opadną?

 
Goran Tribuson
Klasztor


Spuchnięte ciało topielca w oczywisty sposób pokazywało, że się utopił, ale tym, czego nikt nie potrafił wyjaśnić, były już zsiniałe ślady oparzeń, pokrywające prawie całe ciało Gimala.

 

Recenzje

Joanna Dobosiewicz
Za murami miasta



Joanna Rapacka Rzeczpospolita Dubrownicka
(Pogranicze, Sejny 2005)
– książka o pewnej wielkiej małej republice położonej w basenie Morza Śródziemnego. Dubrownik – niegdyś miasto doświadczonych żeglarzy, doskonałych dyplomatów i szpiegów, zaradnych kupców i wyjątkowych poetów. Dziś mekka turystów poznających wschodnie, bogato ukształtowane wybrzeże Morza Adriatyckiego, ale też ostoja barwnej tradycji.

 
Karolina Nawrocka
"Z piórem i paletą"



Dla wszystkich zainteresowanych losami ziemiaństwa polskiego lektura najnowszej książki Z piórem i paletą. Zainteresowania intelektualne i artystyczne ziemiaństwa polskiego na Ukrainie w II połowie XIX wieku (Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2005) Tadeusza Epszteina powinna być nie lada przyjemnością.

 
Anna Skowron
Umarł serbsko-chorwacki, niech żyje serbski i chorwacki?



Publikacja Henryka Jaroszewicza Nowe tendencje normatywne w standardowych językach chorwackim i serbskim (Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, Opole 2004) jest niewątpliwie pierwszą tak obszerną pozycją, traktującą o standaryzacji współczesnego języka serbskiego i chorwackiego, która pojawiła się na polskim rynku wydawniczym po rozpadzie II Jugosławii.

 
Karina Giel
Widzieć Chorwację, zrozumieć Chorwację...



Parafrazując słowa św. Tomasza – niedowiarka, możemy dziś powiedzieć, że nie potrafimy zrozumieć, dopóki nie zobaczymy na własne oczy. A żeby zrozumieć Chorwację, warto ją najpierw “widzieć” i w tym właśnie celu sięgnąć po Widzieć Chorwację. Panoramę literatury i kultury chorwackiej 1990-2005.

 
Aldona Szukalska
Zeznania morderczyni



Miłość od ostatniego wejrzenia
(przeł. Marta Dobrowolska-Kierył, Drzewo Babel, Warszawa 2005) to kolejna po Ucho, gardło, nóż powieść Vedrany Rudan ukazująca się w Polsce, książka, która z tej znanej w Chorwacji dziennikarki radiowej uczyniła naczelną skandalistkę kraju.

 
Zvonko Dimoski
Dwa oblicza wielkiego Spinozy



W 2003 roku powieść Goce Smilevskiego Rozmowa ze Spinozą. Powieść – pajęczyna (przełożyła Hanna Karpińska, wydawnictwo Oficyna 21, Warszawa 2005) została uznana przez macedońską prasę za książkę roku. Minęły dopiero cztery lata od pierwszego wydania, a książka ta z pewnością zajmuje już istotne miejsce pośród klasyków macedońskiej literatury.

 

Felieton

Anna Skowron
Nie trzeba podróżować, żeby podróżować



Wielu z nas uwielbia podróżować, ponieważ dzięki temu możemy na własne oczy przekonać się o istnieniu architektonicznych cudów, spróbować kulinarnych afrodyzjaków czy poznać ludzi, którzy patrzą na świat inaczej. Są jednak ludzie - a jednym z nich jest Dragan Velikić, dla których podróżowanie ma przede wszystkim wymiar metafizyczny.

 
Ernest Miedzielski
Biały kruk - czarna wrona



Czarny kruk pojawiający się gdzieś nad naszymi głowami nie może zwiastować nic optymistycznego. Złowrogie ptaszysko pojawia się wszędzie tam, gdzie nie dzieje się dobrze, budząc grozę i strach przed zbliżającym się niebezpieczeństwem. Wystarczy jednak, aby ptak zmienił upierzenie z czarnego na białe i od razu staje się symbolem wartościowej wyjątkowości - zupełnie jak Vedrana Rudan.

 
Ewelina Zasada
Moda na literaturę słowiańską



Moda na południowo-wschodnio literaturę słowiańską zaczęła się już jakiś czas temu, ale obecnie przeżywa swój boom
. Czyżby polscy czytelnicy byli już zmęczeni literacką papką, jaką w większości fundują nam zachodni autorzy? A może wynika to z pokrewieństwa słowiańskich dusz?

 

Polemiki